Tag Archives: Nietzsche

The competence to remember and the efficiency to forget

Αναλογιστείτε το ακραίο παράδειγμα, έναν άνθρωπο που δεν θα κατείχε τη δύναμη να ξεχνά, που θα ‘ταν καταδικασμένος να βλέπει παντού ένα γίγνεσθαι. Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν πιστεύει πια ούτε στο δικό του είναι, δεν πιστεύει πια στον εαυτό του, βλέπει να ρέουν τα πάντα και να διαλύονται σε κινούμενα σημεία και χάνεται σ’ αυτό το ρεύμα του γίγνεσθαι: τελικά, όπως εκείνος ο πιστός μαθητής του Ηράκλειτου, δεν θα τολμά πια ούτε το δάχτυλό του να σηκώνει. Υπαινίσσεται ο ηρακλειτικός φιλόσοφος του 5ου αιώνα Κρατύλος, για τον οποίο ο Αριστοτέλης, παραδίδει πως πίστευε ότι καθώς, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Ηράκλειτου, τα πάντα διατελούν σε αέναη κίνηση και μεταβάλλονται διαρκώς, δεν είναι δυνατόν να διατυπωθεί απολύτως καμία αληθής πρόταση για κανένα πράγμα. Ώς εκ τούτου, σημειώνει ο Αριστοτέλης, ο Κρατύλος τελικώς ούθεν ώετο δειν λέγειν αλλά τον δάκτυλον εκίνει μόνον. (Κύριε, κύριε, κύριε …. για να μην πεί τίποτα) Η λήθη αποτελεί συστατικό στοιχείο κάθε πράξης, όπως για τη ζωή κάθε οργανικού όντος δεν είναι μόνο το φως απαραίτητο αλλά και το σκοτάδι. Ένας άνθρωπος που θα ‘θελε να αισθάνεται πέρα για πέρα μόνον ιστορικά, θα έμοιαζε με κάποιον που του στερούν δια της βίας τον ύπνο, ή με το ζώο που θα ‘ταν αναγκασμένο να ζει μηρυκάζοντας διαρκώς και ξαναμηρυκάζοντας. Επομένως, είναι δυνατόν να ζει κανείς σχεδόν χωρίς ανάμνηση, και μάλιστα να ζει ευτυχισμένα, καθώς δείχνει το ζώο, είναι όμως εντελώς αδύνατο απλώς και μόνο να ζει χωρίς λήθη. Ή, για να εκφραστώ πιο απλά στο θέμα μου: υπάρχει ένας βαθμός αγρύπνιας, μηρυκασμού, ιστορικής αίσθησης, κατά τον οποίο το ζωντανό ον υφίσταται βλάβη και τελικά καταστρέφεται, είτε για άνθρωπο πρόκειται, είτε για λαό, είτε για πολιτισμό.
L-Baby with his mouse toy

L baby with his mouse toy

Για να προσδιορίσει κανείς αυτό τον βαθμό και διαμέσου αυτού, έπειτα, το όριο όπου το παρελθόν πρέπει να λησμονείται, ώστε να μην αποβαίνει ο νεκροθάφτης του παρόντος, θα πρέπει να γνωρίζει κανείς επακριβώς πόσο μεγάλη είναι η πλαστική δύναμη ενός ανθρώπου, ενός λαού, ενός πολιτισμού – εννοώ τη δύναμη να αναπτύσσεται κανείς αυτοτελώς σύμφωνα με τη δική του φύση, να μεταπλάθει τα περασμένα και τα ξένα στοιχεία και να τα ενσωματώνει, να γιατρεύει τραύματα, να αντικαθιστά ότι χάθηκε, να μεταπλάθει από μόνος του θρυμματισμένες μορφές.

Υπάρχουν άνθρωποι που τη δύναμη αυτή την κατέχουν σε τόσο μικρό βαθμό, ώστε να αιμορραγούν αγιάτρευτα και να πεθαίνουν από ένα και μόνο βίωμά τους, από μια και μόνη πίκρα, συχνά μάλιστα από μια και μόνη τόση δα μικρή αδικία, σαν από μια μικρή αιματηρή πληγή. Κι από την άλλη πλευρά υπάρχουν άνθρωποι που και τα πιο φοβερά και φρικτά ατυχήματα , ακόμη και δικές τους μοχθηρές πράξεις, τους επηρεάζουν τόσο λίγο, ώστε, ενώ ακόμη συμβαίνουν αυτά ή αμέσως έπειτα, αυτοί να αισθάνονται υποφερτά και κατά κάποιον τρόπο να έχουν ήρεμη τη συνείδησή τους. Όσο πιο γερές ρίζες έχει η εσωτερική φύση ενός ανθρώπου, τόσο πιο πολλά θα προσοικειωθεί ή θα αποσπάσει δια της βίας από το παρελθόν.
[…]

(Σ.Σ.) Αλίμονο, δεν είναι το θέμα, στο οποίο αναφέρεται το κείμενο εδώ η αξία της ιστορίας,το θέμα είναι (τουλάχιστον όπως το καταλαβαίνω εγώ) η απελευθέρωση μιας ολόκληρης νοοτροπίας από τα δεσμά της. Γι αυτό, για την αξία της ιστορίας, παραθέτω το παρακάτω που συναντά κανείς δυο σελίδες πιο κάτω στο ίδιο βιβλίο:

Η ιστορία […] θα ήταν για την ανθρωπότητα κάτι σαν λογιστική εκκαθάριση της ζωής και κλείσιμο βιβλίων. Όμως μόνο μέσα στην κοίτη ενός ισχυρού νέου ρεύματος ζωής, π.χ. ενός πολιτισμού που πλάθεται, θα ήταν η ιστορική μόρφωση κάτι σωτήριο, μια υπόσχεση για το μέλλον […] Η ιστορική γνώση, εφόσον διατελεί στην υπηρεσία της ζωής, διατελεί στην υπηρεσία μιας ανιστορικής δύναμης […]

Τα παραπάνω είναι από το
«Ιστορία και ζωή»
του Φριδερίκου Νίτσε
σε μετάφραση του Ν.Μ. Σκουτερόπουλου
Εκδόσεις ΓΝΩΣΗ
ISBN 960-235-552-2

Σημείωση για κρυφούς και φανερούς ηρακλειτικούς: έναν από τους καλύτερους μαθητές του Εφέσιου θεωρεί τον εαυτό του ο Φριδερίκος Νίτσε

Advertisements

Ressentiment

Εγώ τη λέξη αυτή (ressentiment) τη συνάντησα στα μαθήματα της Kunstakademie στο Düsseldorf για την φιλοσοφία του F. Nietzsche (του Ελβετού καθηγητή Paul Good). Παιδεύτηκα πολύ ψάχνοντας να τη κατανοήσω.

Το Μεγάλο ελληνικό λεξικό, Τεγόπουλος Φυτράκης λέει:
μνησικακία
ανάμνηση κακού που τη συνοδεύει επιθυμία για την εκδίκηση, για ανταπόδοση

Από τα Αγγλικά:
resent (attitude, treatment) αισθάνομαι πικρία για,
Φέρω βαρέως
(person) κρατάω κακία σε
resentful (person) πικρόχολος (attitude) γεμάτος πικρία
resentment πικρία
Collins English-Greek Dictionary (ISBN 0-00-712880-0)

Cologne Saturday, March 1, 2008
This picture is taken on a stroll in the city from the day of this post: Photographical memo
Η λέξη προέκυψε στο πρώτο μισό του 17ου αιώνα (1600-1650) και προέρχεται από το λατινικό sentire (νιώθω αισθάνομαι)

Ressentiment (από τα γαλλικά, για την έννοια της κρυμμένης (μνη)σικακίας). Η λέξη προσδιορίζει μια αίσθηση συνδεμένη με ισχυρό αρνητικό ψυχικό αναβρασμό ενός γεγονότος, ή μίας κατάστασης πραγμάτων, από την οποία αναμένεται ο φόβος ζημίας, απειλής η γενικά παρεμπόδισης.

Τα ressentiments μπορούν να αναφέρονται σε πρόσωπα η αντικείμενα, καθώς επίσης γενικά σε ιδέες και στάσεις, οι οποίες δεν εντάσσονται στις πεποιθήσεις ενός ατόμου ή δεν είναι δυνατό να ενταχθούν. Σε αντίθεση με την αντιπάθεια, η οποία περιγράφει κυρίως υποσυνείδητες διαθέσεις, το ressentiment όπως και η προκατάληψη βασίζεται (προέρχεται) συχνά από ένα έλλειμμα απαραίτητης πληροφορίας το οποίο δεν επιτρέπει, η επιτρέπει μόνο εν μέρει μια λογική αντιμετώπιση. Έτσι βασίζεται σε εικασίες, υποψίες και προαισθήματα. Η διάλυση ενός ressentiment δεν πετυχαίνεται πάντα με ορθολογικά μεμονωμένα επιχειρήματα, αλλά συχνά απαιτείται μια ανακατάταξη της υποκειμενικής εικόνας για τον κόσμο, με την έννοια μιας καλύτερης προσαρμογής σε ορθολογικά στοιχεία και αντικειμενικές πραγματικότητες.

Ο Friedrich Nietzsche στο βιβλίο του «η γενεαλογία της ηθικής» μιλάει για μια «ψυχολογία του ressentiment». Η μεγάλη πλειοψηφία κάθε κοινωνίας αποτελείται από αδύναμους, άρρωστους και «αδικημένους» (ριγμένους). Θέλουν να εκδικηθούν και η «ηθική του σκλάβου» τους δίνει γι’ αυτό τη δικαιολογία. Σε μία κοινωνία της ισχυρής αριστοκρατίας δεν είναι διαφορετικά τα πράγματα, αλλά στην δημοκρατική κοινωνία – όπως το βλέπει το βλέμμα του Nietzsche – οι παθιασμένοι για εκδίκηση πήραν τ’ απάνω τους και βρίσκονται σε θέση ισχύος. Γι’ αυτό και η λέξη ressentiment δεν συναντάται στα «συμφραζόμενα της συζήτησης στη δημοκρατία» – είναι ας πούμε μια αντιδημοκρατική (εχθρική προς τη δημοκρατία) «απάνθρωπη» (αναξιοπρεπής) λέξη.

Η οξύτητα της ανάλυσής του είναι εν μέρει αποτέλεσμα της «σχολής (του) της υποψίας», εν μέρει απόρροια της «οπτικής του αρρώστου» ή αλλιώς της «αμείλικτης αυτοκριτικής του άρρωστου».

Cologne Saturday, March 1, 2008
This picture is taken on a stroll in the city from the day of this post: Photographical memo

Zitate / Αποφθέγματα (F. Nietzsche)

… was Deinem Grundsatz betrifft, dass das Wahre immer auf der Seite des Schwereren ist, so gebe ich Dir dies zum Teil zu. Indessen, es ist schwer zu begreifen, dass 2 mal 2 nicht 4 ist; ist es deshalb wahrer?

… όσο για την βασική σου άποψη ότι το «αληθινό» είναι πάντα στην πλευρά του δυσκολότερου, ομολογώ ότι εν μέρει έχεις δίκαιο. Κι όμως, είναι δύσκολο να συλλάβει κανείς ότι 2 επί 2 δεν κάνει 4, σημαίνει αυτό ότι είναι πιο αληθινό;

Mobilephone-photo 29.05.2006 FH-Bibliothek Düsseldorf