Κρίση

Aachener Weiher 24.4.2010 Hiroshima-Nagasaki-Park in Köln (Cologne, 24.04.2010)

Aachener Weiher 24.4.2010 Hiroshima-Nagasaki-Park in Köln (Cologne)

Ορίστε πάλι σκόρπια κι ανάκατα μερικά από αυτά που γράφω από δω κι από κει για το ελληνικό ζήτημα όπως για παράδειγμα τα εξής:

  • Η ελληνική παρακμή έχει τη ρίζα της σε συγκεκριμένη πνευματική παρακμή που κάθησε πολύ βαθιά στις ψυχές και ξεκίνησε από πολύ παλιά, έχει την αρχή της στα χρόνια πριν την άλωση

  • Η υποταγή μας στο σχήμα και η απώλεια του περιεχομένου δυναστεύει αρνητικά όχι μόνο την αισθητική μας αλλά διαμορφώνει με άσχημο τρόπο τις ζωές μας και τη καθημερινότητά μας (βλέπε: ορθοδοξία, ΚΚΕ, σκυλάδικα, παιδεία, τέχνες και γράμματα). Αυτή η υποταγή στο σχήμα προδιαγράφει πολλές από τις αποτυχίες μας, τις πτώσεις μας, την ίδια τη συνολική παρακμή που ζούμε.

  • Οι κατηγορίες κατά του ατομισμού και του εγωισμού σαν τα βαθύτερα αίτια για τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της χώρας είναι εσφαλμένη και αποπροσανατολιστική. (Αναφέρομαι στην ανακρίβεια ότι ο ατομισμός των ανθρώπων στην Ελλάδα είναι δήθεν τέτοιος που δεν αφήνει να αναπτυχθούν συλλογικότητες). Αν αντικρίσει κανείς τον δυτικό ατομισμό θα διαπιστώσει ότι στην Ελλάδα οι άνθρωποι δεν είναι τέτοιοι. Μετά  την διαπίστωση του ακόμη πιο ισχυρού ατομισμού στη δύση όμως, θα πρέπει να αναθεωρήσουμε την μετέωρη ερμηνεία περί κακού εγωισμού  «πηγή  της αμαρτίας» και όλων των δεινών. Αυτή η ανεξέλεγκτη και ενστικτώδης μας πεποίθηση, σύμφωνη με την ελληνορθόδοξου τύπου στάση μας,  δεν εξηγεί την άλλες φορές λιγότερο κι άλλες φορές εντόνως περισσότερο καλύτερη κοινωνική και πολιτιστική οργάνωση και πρόοδο αυτών των κοινωνιών.

  • Η δαιμονοποίηση του «εγώ» ή η συνωμοτική εικόνα των «άλλων» είναι δηλωτική της μαζικής ψυχασθένειας και της μανιοκαταθλιπτικής συμπεριφοράς ενός ολόκληρου λαού σχεδόν. Αυτή η παρεξήγηση δεν βοηθάει στην ανάπτυξη του ατομισμού και της διακριτικότητας στα υποκείμενα ώστε να γίνουν ικανά να διαπραγματευτούν τις σχέσεις τους. Να διαπραγματευτούν όχι μόνο τις σχέσεις τους μεταξύ τους, αλλά και τις σχέσεις τους με τον κόσμο και τους θεούς. (Μόνο μας κέρδος απ’ αυτό, η άγνοια των ασθενειών του εγώ και οι μειωμένες αυτοκτονίες στις στατιστικές).

  • Πρόκειται για σύγχυση όταν η «ομάδα» και η «ομαδικότητα» (οικογένεια, σόι, παρέα, κόμμα, συχωριανοί κι άλλα παρόμοια) γίνεται αντιληπτή σαν την αποζητούμενη πολιτική συλλογικότητα κι ανάποδα. (Όταν δηλαδή συλλογικότητες εκφυλίζονται στην αντίληψη της ομάδας)

  • Η τυραννική συμμορφωτική δέσμευση των ανθρώπων στην Ελλάδα είναι όχι απλά οδυνηρή, είναι ασφυκτική, είναι το υλικό για χιλιάδες προσωπικές τραγωδίες που βρίσκονται σε καθημερινή εξέλιξη κάτω από τον φωτεινό ουρανό αυτού του τόπου.

  • Η παραίτηση από το μέλλον και η χωρίς περίσκεψη υποθήκευση της ζωής των ίδιων των παιδιών μας είναι επίσης δηλωτικά του πένθους μας και του βαθιού λαϊκού ψυχικού κλονισμού τον οποίο διαβιώνουμε. (Ζούμε διαρκώς τον έσχατο των καιρών και πλασάρουμε αυτή τη στάση σαν γενναιότητα είτε πολεμική είτε σε περιόδους ειρήνης όπως τώρα, σαν εθνική μαγκιά τύπου «Αλέξη Ζορμπά»)

  • Η εικόνα του κοντινού εχθρού μας, οι Τούρκοι, είναι η ίδια η εικόνα του εαυτού μας με τους οποίους αποφασίσαμε εδώ και αιώνες να ερωτοτροπούμε με θανάσιμο τρόπο. Προβάλουμε επιδεικτικά ότι τονίζει τις «πολιτιστικές» διαφορές μας με τον εχθρό, ενώ αγνοούμε με μέγιστη ανωριμότητα όχι μόνο την εξ αίματος συγγένεια μ΄ αυτό το λαό, αλλά και την ψυχική εγγύτητα που με μοναδικό τρόπο μπορούμε να μοιραστούμε μαζί τους. Μια απλοποιημένη εικόνα αυτού που λέω θα ήταν να αντιληφθούμε (τ’ αδέρφια μας τους Τούρκους) χωρίς πάθος, σαν τους αυτομολήσατνες Έλληνες. Αδιαφορούμε ύποπτα για την συμβολή των Τούρκων στη διαμόρφωση της αντίληψης για την υπόστασή μας. Έτσι χάνουμε ένα κομμάτι, όχι της εικόνας μας, αυτές είπαμε, τις προσέχουμε, (έτσι κερδίσαμε την φιγούρα του Καραγκιόζη) αλλά της ουσίας μας.

  • Όπως η μαζική μας αλλεργική απέχθεια προς τη λεπτομέρεια, και κάθε έργο που χρειάζεται επιμελή σχεδιασμό, έτσι αρνούμαστε να γυρίσουμε το βλέμμα μας πίσω και να αναλύσουμε το πρόσφατο παρελθόν μας για να μάθουμε κάτι για μας τους ίδιους. Μας αρκούν τα σχήματα αλλά κι αυτά μόνο όταν είναι αποστεωμένα από τις αρθρώσεις τους και οτιδήποτε θα μας αναγκάσει σε εργαλεία σκέψης αφαιρετικά.(Έτσι ιστορικά γεγονότα όπως για παράδειγμα η Μικρασιατική καταστροφή και ο εμφύλιος πόλεμος του 1943-49 παραχώνονται βιαστικά αντί να τους δοθεί η περισυλλογή που είμαστε αναγκασμένοι να τους αφιερώσουμε. Αυτό υπονομεύει το μέλλον μας διαρκώς γιατί καταπιέζει τη συλλογική εμπειρία σε επίπεδα προ νηπιακού σταδίου.  – Για να γίνει στα γρήγορα αντιληπτό αυτό που λέω, αρκεί να κάνει κανείς ένα παραλληρησμό, με την αδυναμία της Τουρκικής κοινωνίας να αντικρύσει τις γενοκτονίες των αρχών του εικοστού αιώνα στην Μικρασία).

  • Επικαλούμαστε την έννοια της παράδοσης και μάλιστα μιας που έχει μοναδική εμβέλεια στο χρόνο (ίσως συγκρίσιμη από αυτή την άποψη, μόνο με γίγαντες όπως η μεγάλη Κίνα). Ενώ αυτή η παράδοση πράγματι βρήκε τρόπους να κρατηθεί στη ζωή, έστω κι αν μερικές φορές πρόκειται για σπόρο, αρνούμαστε να την καλλιεργήσουμε. Γιατί αρνούμαστε να της αλλάξουμε το «σχήμα» κι έτσι χάνουμε και το νόημά της. Στο τέλος, είτε την αποπέμπουμε εντελώς (γιατί όχι άλλωστε) είτε της αδειάζουμε το νόημα ώστε να μείνει άδειο κουφάρι και να πέσει αργότερα όταν δεν θα είμαστε εκεί εμείς για να το δούμε. Μπορούμε μάλιστα να ασκούμε και τις δύο αυτές συμπεριφορές ταυτόχρονα. Να βαφτίζουμε τα παιδιά μας πριν καν καταφέρνουν να μπορούν να λένε «ναι» και «όχι» και ταυτόχρονα να γλεντάμε τις ανέλπιδες τελευταίες ώρες όπως κάποιος που έχει χάσει τον θεό του και όλες τις διαφημιστικές του υποσχέσεις για την μεταθανάτια αποκατάστασή μας.
  • Παραδεχόμαστε με θρησκευτικό τρόπο μια δυική (2) αντίληψη για την ύπαρξη των πραγμάτων και χωρίζουμε τον πραγματικό κόσμο της εμπειρίας μας από τον κόσμο όπως θα έπρεπε να είναι ή όπως θα ήταν αν … ήταν! Υποβιβάζουμε μ’ αυτόν τον τρόπο το παρόν μας σε παρακατιανή και ανάξια θέση, εκεί δηλαδή που το συνολικό σύμπλεγμα κατωτερότητας φυλακίζει σε μια ύπουλη ταπεινότητα το εγώ μας ούτως η άλλως. Έτσι καταλήγουμε συνήθως να μη ζούμε τις δικές μας ζωές είτε με τεχνάσματα όπως οι μάσκες από τις ζωές άλλων, είτε με μεταθέσεις σε άλλο χρόνο, φορέα της ελπίδας μας όχι απλά παρόμοιο με την «άλλη ζωή» αλλά κυριολεκτικά και πρακτικά με την μεταφυσική μετάθεση της πραγματικής μας ύπαρξης στην «άλλη ζωή»! (Έτσι γεννιούνται τα ψέματα οι υποκρισίες οι απατεωνιές και οι άστοχες, επιβλαβείς και άχρηστες αφαιρέσεις του είδους: «άλλο πράξη κι άλλο θεωρία», «ψυχή και σώμα», «λογική και συναίσθημα», «από δω η γυναίκα μου κι από δω το αίσθημα μου»)

Αλλά ας σταματήσω εδώ αυτό το αθλητικό σκόρπιο παραλήρημα. Να προλάβω να ξαναπώ ότι αυτά, δεν είναι όλα, δεν σταματά η λίστα δηλαδή, δεν είναι καλά ταχτοποιημένα και βαλμένα σε σειρά εδώ, δεν είναι με τον πιο εύστοχο και κατανοητό τρόπο εξιστορημένα κι ότι δεν είμαι εγώ αυτός, ο πιο κατάλληλος για ν’ αναλάβει αυτή τη δουλειά. Επιπλέον δεν είναι οι Έλληνες οι μοναδικοί και αποκλειστικοί μέτοχοι αυτών των συμπεριφορών. Είναι υπεροψία να πιστεύουν ότι τους μούτζωσε ο θεός αποκλειστικά και ιδιαιτέρως. Και το πιο σημαντικό είναι η επίγνωση ότι ακριβώς επειδή πρόκειται για συνήθειες, ολ’ αυτά (κι ακόμη περισσότερα) αλλάζουν κι ανατρέπονται. Όπως το να παρατήσει κανείς το κάπνισμα ή άλλες συνήθειες που του κάνουν κακό. Αρκεί ν’ αποφασίσει να διαλέγει τι είναι καλό γι αυτόν, να δώσει πάλι νόημα στα πράγματα. Σ’ αυτό οι άνθρωποι αυτού του τόπου έχουν ένα ασύγκριτο πλεονέκτημα πλούτου, αν αποφασίσουν να αντιμετωπίσουν την παράδοσή τους και το παρόν με ειλικρίνεια και χωρίς νεκροφιλίες. Ο πλούτος αυτός δεν κρύβεται πίσω, κερδίζεται με βήματα προς νέους δρόμους. Είναι τέτοιος που να μπορεί να χαρίσει πάλι διεξόδους όχι μόνο για τους ίδιους αλλά μπορεί να ξανά-αποδειχτεί χρήσιμος κι ενδιαφέρον και για άλλους. Ίσως, τότε, ας τ’ αφήνουε ανοιχτό κι αυτό το ενδεχόμενο, ότι θα ‘χει μετασχηματιστεί κι απομείνει από την ταπεινότητα του εγώ, να έχει μια αξία ζωής πάλι.

Advertisements

5 responses to “Κρίση

  1. Β.Δ. Καργούδης

    @delta-kapa: Καθόλου “σκόρπιο”, και σε καμιά περίπτωση “παραλήρημα”, φίλε μου, (όπως σεμνά διατείνεσαι στην αρχή της τελευταίας καταληκτικής παραγράφου σου).
    “Ευχάριστη” (για μένα, βέβαια) “έκπληξη” σίγουρα, και μάλιστα ανοιχτή, και επιδεκτική ευρύτατου σχολιασμού.
    Το σημείωσα λοιπόν κι’ εγώ να σου κάνω “βίζιτα” (σχολιαστική προφανώς), αμέσως μόλις οι (στραγγαλιστικοί αυτές τις μέρες και μέχρι το τέλος του μήνα -Αύγουστος 010 -) προσωπικοί μου χρόνοι χαλαρώσουν κάπως.
    Να είσαι καλά, με όλο και πιο πολύ κέφι για το ήδη πολύ ενδιαφέρον μπλογκς σου…

  2. Σού’χω ξαναπεί ότι είμαι επιφυλακτικός απένατι όχι μόνο στο περιεχόμενο αλλά και στο τρόπο που γράφεις. Θέλει περισσότερη τέχνη τα δύσκολα και πολύπλοκα να τα κάνεις ορθά κοφτά χωρίς να τα ισοπεδώνεις. Ο ανθηρός διάκοσμος με κάνει να βαριέμαι και με αποθαρρύνει. Όλοι όσοι μιλούν ελληνικά, είναι ευπρόσδεκτοι να διαβάσουν και να σχολιάσουν την καταχώρηση αυτή.

  3. Μα και βέβαια η πράξη αντιστοιχεί στη θεωρία.
    Η ψυχή ειναι αναπόσπαστο “τμήμα” του σώματος.
    Ηλογική οδηγεί και το συναίσθημα (αλλως πρόκειται για ανωμαλία).
    Η γυναίκα μου και το αισθημα μου (συνήθως) ειναι ενα και το αυτό.
    Στην Ελλάδα η κρίση που βιώνουμε δεν εχει σχέση με ψυχολογικούς λόγους. Οι Ελλήνες δεν ειναι ατομιστές οπως αλλοι λαοί. Ειναι ανοιχτοί, φιλόξενοι, “ψυχοπονιάρηδες” (οχι με τη θρησκευτική εννοια), γαλαντόμοι και γενικά λειτουργούν πολύ καλά ως “μέρος” του συνόλου.
    Η κρίση λοιπόν ειναι οικονομική και πολιτική. Τα πολιτικά “σύνολα” που προσπαθούν να χειραγωγήσουν τα άτομα δεν τα καταφέρνουν, εξ ου και η δυσπιστία των ανθρώπων στην πολιτική.
    Ο ανθρωπος αισθάνεται οτι δεν θέλει να αδικειται αλλά ομως δεν στρέφεται ενάντια στο διπλανό του αλλά σε ενα “σύστημα” που δημιουργεί τίς ανισότητες.
    Οι ανισότητες ομως γεννούν τα “συμφέροντα” οπότε η διαμάχη ειναι πια μεταξύ κοινωνικών ομάδων, οι εκμεταλλευτές και οι εκμεταλλευόμενι, μια συνθήκη αποτέλεσμα του κοινωικο-πολιτικού συστήματος.
    Η επιστροφή στη δύναμη του ανθρώπου ως μονάδα δεν γίνεται αν δεν υπάρξει πολιτική βούληση γι αυτό, επειδή ετσι κι’ αλλιως ζούμε σε μια οργανωμένη κοινωνία με ορους και κανόνες της δημοκρατίας.

  4. «Μα και βέβαια η πράξη αντιστοιχεί στη θεωρία».

    Που το βλέπει κανείς αυτό στην Ελλάδα άραγε;
    Πρώτον: η παραγωγή θεωρίας είναι μηδαμινή. Όταν λέω θεωρία δεν εννοώ αέρα κοπανιστό, εννοώ τον επιμελή σχεδιασμό μιας αφηρημένης υπόθεσης η οποία φτιάχνεται για να τεθεί στην υπηρεσία της ζωής και λιγότερο η περισσότερο συμβάλει προς όφελός μας.
    Δεύτερον: Από την μεγάλη παρακαταθήκη θεωριών που ήδη υπάρχουν ή από τις εισαγόμενες πως βλέπουμε να γίνονται αυτές χρήσιμες σα πρακτικά εργαλεία; Για παράδειγμα: γιατί μένουν άχρηστοι και άνεργοι τόσοι μα τόσοι σπουδαγμένοι νέοι σ’ αυτή τη χώρα; Γιατί η (έστω άνιση και άδικη) οικονομία αυτής της χώρας δεν είναι καν σε θέση να ξεζουμίσει από αυτούς τους ειδικούς όφελος από τη δουλειά που θα μπορούσαν να προσφέρουν; Γιατί επικρατεί η νοοτροπία «κρίμα στα γράμματα που έμαθε» όταν κάποιος δεν κάνει αυτό που συνηθίζεται αναντάμ παπαντάμ; Γιατί πνίγονται οι άνθρωποι στη Ελλάδα σ’ αυτόν τον αποπνικτικό κομφορμισμό των συμπεριφορών και των συναισθημάτων;

    «Η ψυχή είναι αναπόσπαστο “τμήμα” του σώματος».
    Τίποτα δεν είναι αναπόσπαστο ειδικά στα σύνθετα και πολύπλοκα πράγματα. Άλλωστε ο ίδιος ο διχασμός σε ψυχή και σώμα είναι ενδεικτικός του δυισμού που κατηγορώ.

    «Στην Ελλάδα η κρίση που βιώνουμε δεν έχει σχέση με ψυχολογικούς λόγους».

    Θα προσπαθήσω ακόμη μια φορά: αυτό που λέω είναι ότι ακόμη κι αν η οικονομική κρίση δεν εμφανιζόταν τώρα ή έστω λυνόταν στα γρήγορα, το πρόβλημα της ελληνικής παρακμής εξακολουθεί να υπάρχει. Η ελληνική κρίση δεν είναι τωρινό φαινόμενο, πρόκειται για μια βαθειά πνευματική κρίση. Η παρουσία αυτού του πράγματος στο προσωπικό και συλλογικό ψυχολογικό επίπεδο γίνεται με προεργασίες βαθιές και μας κάνει αυτό που γίνεται με μας. Η εμφάνιση του φαινομένου καμιά φορά και ως έντονη πολιτική ή οικονομική κρίση είναι απλώς σύμπτωμα. Εκεί βρίσκεται και η ευκαιρία μας. Όταν η αρρώστια σου δείχνεται με την εμφάνιση συμπτωμάτων, σου δίνεται η δυνατότητα να την αναγνωρίσεις, όχι για να καταρρεύσεις από το βάρος της διαπίστωσης αλλά για να μπορέσεις ν’ αποφασίσεις τη θεραπεία σου.

    Δεν χρειάζεται «πολιτική βούληση», απλή βούληση θα έφτανε.

    «Οι Έλληνες δεν είναι ατομιστές όπως άλλοι λαοί. Είναι ανοιχτοί, φιλόξενοι, “ψυχοπονιάρηδες” (όχι με τη θρησκευτική έννοια), γαλαντόμοι και γενικά λειτουργούν πολύ καλά ως “μέρος” του συνόλου».
    Γενικά συμφωνώ μ’ αυτή τη διαπίστωση αφού πρώτα αφαιρέσεις όμως το «όχι με τη θρησκευτική έννοια». Γιατί περί αυτού πρόκειται. Ασχέτως της θρησκευτικότητας που εμφανίζουν οι κοινωνίες, εσφαλμένα αγνοείται πάντα το πόσο βαθιά είναι χαραγμένη στις ψυχές των ανθρώπων η θρησκεία της κουλτούρας τους (κι ας δηλώνουν άθεοι και επαναστάτες οι άνθρωποι). Παρόλο λοιπόν που δεν είναι ατομιστές δεν τα πάνε και πολύ καλά (τα τελευταία 700 χρόνια) αιμορραγούν ακατάσχετα και δυσκολεύονται να βοηθήσουν τους ίδιους τους εαυτούς τους. Από ΄κει που ήταν παρατεταμένα και επί αιώνες στο κέντρο του πολιτιστικού γίγνεσθαι έχουν εκτοπιστεί στην απότερη άκρη. Αυτό φαίνεται από τις προτάσεις σκέψης και ζωής που παράγονται στα ελληνικά πλαίσια. Έχουν πάψει να έχουν παγκόσμια εμβέλεια είναι αποσπασματικά θραύσματα και μεσογειακές μανίερες, δεν επεκτείνονται στους σύγχρονους πλανητικούς προβληματισμούς με προτάσεις που να δίνουν αισθητική και διεξόδο στο μέλλον της ανθρωπότητας. Μην μπερδεύουμε την ελληνική κληρονομιά σ’ αυτά. Αυτή έχει από καιρό αυτονομηθεί και πραγματικοί και ικανοί κληρονόμοι αποδυκνύονται άλλοι κι όχι τ’ απομεινάρια των ελληνόφωνων. Δεν τα λέω αυτά για να κάνω τους πατριώτες να νιώσουν άσχημα ή για να κακολογήσω γενικά ή να προσβάλω την ελληνική ευθιξία. Ούτε σημαίνουν αυτά ότι πρέπει να, ή ότι θα, εξαφανιστούμε. (Μη ξεχνάτε, ακόμη στον 21ο αιώνα υπάρχουν άνθρωποι που (κουτσά στραβά) έχουν για μητρική τους γλώσσα τα ελληνικά. Αυτό είναι ήδη κάτι).

    Το θέμα με τον ατομισμό και το «εγώ» στην Ελλάδα είναι δε το πιο παρεξηγημένο απ’ όλα. Γράφω εγώ ατομισμό και οι περισσότεροι καταλαβαίνουν «κάνω ότι θέλω». Ατομισμός θα μπορούσε να είναι και το βάζω «το δικό μου» μυαλό να σκεφτεί. (Κι όχι τον αυτοματισμό της οικογένειας, του κόμματος, του σογιού, της παρέας, της ομάδας μου, της θρησκείας μου, της συνήθειάς μου, της ηθικής μου … δεν σκέφτομαι με σχήματα αλλά με κρίση. Αυτό σαφώς και θα πάρει από πολλούς το έδαφος κάτω από τα πόδια τους κι άντε μετά να βρουν να κρατηθούν από κάπου. Πέρα από το συναίσθημα ο «λόγος» και η λογική δεν φτάνουν για να στήσεις τη ζωή σου, αυτό είναι ξεκάθαρο. Χρειάζεται αισθητικό όραμα για τον κόσμο και τη ζωή. Αυτό πρέπει να ξανα-μάθουν να ψάχνουν οι άνθρωποι στην Ελλάδα και μάλιστα ο καθένας ξεχωριστά για τον εαυτό του. Μη στεναχωριέστε δεν θα πάν μακριά, αλλά όλα θ’ αλλάξουν).

    Είναι όμως σαφές ότι δεν έγιναν κατανοητά αυτά που προσπάθησα να πω.
    Ορίστε ακόμη μια προσπάθεια: πότε θα τελειώσει αυτός ο χειμώνας;

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s