The competence to remember and the efficiency to forget

Αναλογιστείτε το ακραίο παράδειγμα, έναν άνθρωπο που δεν θα κατείχε τη δύναμη να ξεχνά, που θα ‘ταν καταδικασμένος να βλέπει παντού ένα γίγνεσθαι. Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν πιστεύει πια ούτε στο δικό του είναι, δεν πιστεύει πια στον εαυτό του, βλέπει να ρέουν τα πάντα και να διαλύονται σε κινούμενα σημεία και χάνεται σ’ αυτό το ρεύμα του γίγνεσθαι: τελικά, όπως εκείνος ο πιστός μαθητής του Ηράκλειτου, δεν θα τολμά πια ούτε το δάχτυλό του να σηκώνει. Υπαινίσσεται ο ηρακλειτικός φιλόσοφος του 5ου αιώνα Κρατύλος, για τον οποίο ο Αριστοτέλης, παραδίδει πως πίστευε ότι καθώς, σύμφωνα με τη διδασκαλία του Ηράκλειτου, τα πάντα διατελούν σε αέναη κίνηση και μεταβάλλονται διαρκώς, δεν είναι δυνατόν να διατυπωθεί απολύτως καμία αληθής πρόταση για κανένα πράγμα. Ώς εκ τούτου, σημειώνει ο Αριστοτέλης, ο Κρατύλος τελικώς ούθεν ώετο δειν λέγειν αλλά τον δάκτυλον εκίνει μόνον. (Κύριε, κύριε, κύριε …. για να μην πεί τίποτα) Η λήθη αποτελεί συστατικό στοιχείο κάθε πράξης, όπως για τη ζωή κάθε οργανικού όντος δεν είναι μόνο το φως απαραίτητο αλλά και το σκοτάδι. Ένας άνθρωπος που θα ‘θελε να αισθάνεται πέρα για πέρα μόνον ιστορικά, θα έμοιαζε με κάποιον που του στερούν δια της βίας τον ύπνο, ή με το ζώο που θα ‘ταν αναγκασμένο να ζει μηρυκάζοντας διαρκώς και ξαναμηρυκάζοντας. Επομένως, είναι δυνατόν να ζει κανείς σχεδόν χωρίς ανάμνηση, και μάλιστα να ζει ευτυχισμένα, καθώς δείχνει το ζώο, είναι όμως εντελώς αδύνατο απλώς και μόνο να ζει χωρίς λήθη. Ή, για να εκφραστώ πιο απλά στο θέμα μου: υπάρχει ένας βαθμός αγρύπνιας, μηρυκασμού, ιστορικής αίσθησης, κατά τον οποίο το ζωντανό ον υφίσταται βλάβη και τελικά καταστρέφεται, είτε για άνθρωπο πρόκειται, είτε για λαό, είτε για πολιτισμό.
L-Baby with his mouse toy

L baby with his mouse toy

Για να προσδιορίσει κανείς αυτό τον βαθμό και διαμέσου αυτού, έπειτα, το όριο όπου το παρελθόν πρέπει να λησμονείται, ώστε να μην αποβαίνει ο νεκροθάφτης του παρόντος, θα πρέπει να γνωρίζει κανείς επακριβώς πόσο μεγάλη είναι η πλαστική δύναμη ενός ανθρώπου, ενός λαού, ενός πολιτισμού – εννοώ τη δύναμη να αναπτύσσεται κανείς αυτοτελώς σύμφωνα με τη δική του φύση, να μεταπλάθει τα περασμένα και τα ξένα στοιχεία και να τα ενσωματώνει, να γιατρεύει τραύματα, να αντικαθιστά ότι χάθηκε, να μεταπλάθει από μόνος του θρυμματισμένες μορφές.

Υπάρχουν άνθρωποι που τη δύναμη αυτή την κατέχουν σε τόσο μικρό βαθμό, ώστε να αιμορραγούν αγιάτρευτα και να πεθαίνουν από ένα και μόνο βίωμά τους, από μια και μόνη πίκρα, συχνά μάλιστα από μια και μόνη τόση δα μικρή αδικία, σαν από μια μικρή αιματηρή πληγή. Κι από την άλλη πλευρά υπάρχουν άνθρωποι που και τα πιο φοβερά και φρικτά ατυχήματα , ακόμη και δικές τους μοχθηρές πράξεις, τους επηρεάζουν τόσο λίγο, ώστε, ενώ ακόμη συμβαίνουν αυτά ή αμέσως έπειτα, αυτοί να αισθάνονται υποφερτά και κατά κάποιον τρόπο να έχουν ήρεμη τη συνείδησή τους. Όσο πιο γερές ρίζες έχει η εσωτερική φύση ενός ανθρώπου, τόσο πιο πολλά θα προσοικειωθεί ή θα αποσπάσει δια της βίας από το παρελθόν.
[…]

(Σ.Σ.) Αλίμονο, δεν είναι το θέμα, στο οποίο αναφέρεται το κείμενο εδώ η αξία της ιστορίας,το θέμα είναι (τουλάχιστον όπως το καταλαβαίνω εγώ) η απελευθέρωση μιας ολόκληρης νοοτροπίας από τα δεσμά της. Γι αυτό, για την αξία της ιστορίας, παραθέτω το παρακάτω που συναντά κανείς δυο σελίδες πιο κάτω στο ίδιο βιβλίο:

Η ιστορία […] θα ήταν για την ανθρωπότητα κάτι σαν λογιστική εκκαθάριση της ζωής και κλείσιμο βιβλίων. Όμως μόνο μέσα στην κοίτη ενός ισχυρού νέου ρεύματος ζωής, π.χ. ενός πολιτισμού που πλάθεται, θα ήταν η ιστορική μόρφωση κάτι σωτήριο, μια υπόσχεση για το μέλλον […] Η ιστορική γνώση, εφόσον διατελεί στην υπηρεσία της ζωής, διατελεί στην υπηρεσία μιας ανιστορικής δύναμης […]

Τα παραπάνω είναι από το
«Ιστορία και ζωή»
του Φριδερίκου Νίτσε
σε μετάφραση του Ν.Μ. Σκουτερόπουλου
Εκδόσεις ΓΝΩΣΗ
ISBN 960-235-552-2

Σημείωση για κρυφούς και φανερούς ηρακλειτικούς: έναν από τους καλύτερους μαθητές του Εφέσιου θεωρεί τον εαυτό του ο Φριδερίκος Νίτσε

Advertisements

3 responses to “The competence to remember and the efficiency to forget

  1. Πάω να βρω κάτι από Ηράκλειτο στο βιβλιοπωλείο. Έχεις να προτείνεις τι κάτι;

  2. Ότι έχουμε από τον ίδιο τον Ηράκλειτο είναι σκόρπιες φράσεις που σώθηκαν από βιβλία άλλων. Ορίστε να ‘τες!

    Πιο πολλά θα καταλάβει κανείς, από τον Κώστα Αξελό αν διαβάσει την παρακάτω συνέντευξη παρά το από τα γαλλικά μεταφρασμένο βιβλίο του Ο Ηράκλειτος και η φιλοσοφία

    Η συνέντευξη:
    Ο έλληνας φιλόσοφος Κώστας Αξελός μιλάει στον Θανάση Λάλα
    (από το Βήμα, Κυριακή 15 Μαρτίου 1998)

    Έχω κατά νου και μισό-έτοιμα διάφορα θέματα για καταχωρήσεις (posts) που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο θα αναφέρονται στον παππού της σκέψης έτσι όπως τον καταλαβαίνω. Μια πρόσφατη αναφορά, στο παρακάτω σχόλιο

    Δεν έχω να προτείνω κάτι καλό στα ελληνικά γιατί δεν γνωρίζω. Εγώ είχα την τύχη να πετύχω καλούς δασκάλους και να παρακολουθήσω τα μαθήματά τους.

  3. Επανέρχομαι εδώ, με μια πολύ ενδιαφέρουσα παραπομπή όπου μπορεί κανείς να ποτίσει το ενδιαφέρον του για τον Ηράκλειτο σε μια ωραία αθωνική ατμόσφαιρα συζήτησης.


    […]
    Ο Γερβάσιος τον ατένισε με ανανεωμένο ενδιαφέρον και ρώτησε:

    «Πιστεύεις πως ο Ηράκλειτος είπε τα πάντα;».

    «Περίπου… Μην ξεχνάμε ότι τον προσεγγίζουμε από αποσπάσματα, μέσα σε έργα άλλων, γραμμένα πολλές φορές εκατοντάδες χρόνια αργότερα. Δεν ξέρουμε, ας πούμε, αν είπε ή δεν είπε τίποτα για το έσχατο θεμέλιο του κόσμου: Υπάρχει ή δεν υπάρχει; Από όσα ξέρουμε, μας διδάσκει ότι η ολότητα είναι η ενότητα του εαυτού της και του αντιθέτου της, αλλά δεν ξέρουμε αν είπε κάτι για το κορυφαίο παιγνίδι που ενώνει το είναι και το μηδέν, δηλαδή για το πιο ενδιαφέρον ερώτημα που απασχόλησε ποτέ την ανθρώπινη σκέψη…»

    Ο Γερβάσιος γέλασε καλόκαρδα.
    […]

    Το απόσπασμα είναι από την καλύβα ψηλά στο βουνό του βλογιότατου αγαπητού Πάνου Ζέρβα!

    (Κι επειδή ο Πάνος αλλάζει τις θέσεις των καταχωρίσεών του συχνά πυκνά, ενδέχεται στο άμεσο μέλλον το link της παραπομπής να μην λειτουργεί πια. Γι’ αυτό αναφέρω και τον τίτλο του του post: Αθωνικόν έπος -μέρος δεύτερο για να έχει ο αναζητών μεγαλύτερες ελπίδες να το βρει και στο μέλλον)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s